Ngay trong tuần làm việc đầu tiên của Quốc hội, các báo cáo về tình hình kinh tế – xã hội, thu chi ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2014 và quí 1-2015 sẽ được công bố, trong đó có đề cập đến vấn đề nợ công.

Nghĩa vụ trả nợ đang dần đè nặng lên ngân sách. Ảnh: TUỆ DOANH
Nghĩa vụ trả nợ đang dần đè nặng lên ngân sách. Ảnh: TUỆ DOANH

Những vấn đề này đã được chuẩn bị từ phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hồi trung tuần tháng 5. Báo cáo của Chính phủ đánh giá bổ sung việc thực hiện NSNN năm 2014, dự toán NSNN năm 2015 trình ra chỉ đề cập về nợ công như sau: “Tính đến ngày 31-12-2014, dư nợ công bằng 59,6% GDP. Dư nợ Chính phủ bằng 47,4% GDP. Dư nợ nước ngoài bằng 40,3% GDP, trong giới hạn cho phép”.

Báo cáo của Ủy ban Kinh tế (Quốc hội) lưu ý rằng: “Nợ công tiếp tục gia tăng với tốc độ cao. Trong năm 2015, dự báo nghĩa vụ trả nợ ở mức cao”. Dự báo này được Ủy ban Kinh tế dẫn lại từ một báo cáo giám sát của Ủy ban Tài chính – Ngân sách (Quốc hội) gửi các đại biểu tại kỳ họp hồi tháng 10-2014 về tình hình nợ công. Còn báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tài chính – Ngân sách về NSNN năm 2014, dự toán 2015 thì không đề cập trực tiếp đến các mức độ dư nợ mà chỉ đưa ra một phân tích cảnh báo rằng: “Các khoản chi thường xuyên và chi đầu tư được thực hiện giải ngân tương đối cao so với dự toán Quốc hội đã quyết định. Mặt khác, tình hình huy động vốn đầu tư bằng phát hành trái phiếu chính phủ (TPCP) dự kiến trong các tháng cuối năm 2015 sẽ khó khăn hơn khi các tổ chức tín dụng tăng cho vay đối với khu vực sản xuất- kinh doanh”. TPCP là một kênh huy động vốn rất lớn của Chính phủ.

Tất cả những gì liên quan đến nợ công hiện nay được đề cập trong các văn bản chính thức chỉ có vậy. Nhưng nó đã trở thành đề tài được chú ý ngay từ phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cách đây hai tuần. Nói như ông K’so Phước (Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc của Quốc hội) với Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng thì với khả năng thu chi ngân sách hiện nay, liệu có yên tâm không?

Chưa có những con số cụ thể cho thấy tỷ lệ trả nợ/ thu ngân sách giảm đi ở chỗ nào.

Khả năng thu – chi ngân sách, như báo cáo của Chính phủ trình Quốc hội là tổng số thu năm 2014 đã tăng 10,3% (80.820 tỉ đồng) so với dự toán, tăng 17.120 tỉ đồng so với báo cáo Quốc hội. Cân đối với tổng mức chi thì bội chi ngân sách vẫn ở mức 5,3% GDP.
Nghĩa là nợ công và nghĩa vụ trả nợ vẫn trong giới hạn an toàn?

Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng tái khẳng định độ an toàn này bằng phân tích: bốn tháng đầu năm 2015, Chính phủ mới chỉ bố trí 52.700 tỉ đồng để trả nợ (chiếm khoảng 17% tổng thu ngân sách).Trong khi ấy, theo khuyến cáo của các tổ chức quốc tế thì chỉ số này vượt ngưỡng 30% mới được coi là không an toàn.

Nhưng thống kê của ông Dũng mới là hết quí 1 năm nay, một mốc thời gian quá ngắn so với ba quí còn lại, quãng thời gian mà Ủy ban Tài chính – Ngân sách e ngại rằng việc phát hành TPCP để lấy tiền đầu tư và đảo nợ sẽ khó hơn do kênh này không còn hấp dẫn nữa, nhất là trong điều kiện phát hành TPCP dài hạn không phù hợp với nhu cầu thị trường.

Thống kê của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội mới đây cho thấy, khối lượng TPCP huy động trên thị trường sơ cấp tháng 4 đã giảm 50,9% so với tháng 3, đúng như những gì mà Ủy ban Tài chính – Ngân sách đã dự báo cho Chính phủ trong văn bản thẩm tra nêu trên.

Vẫn để chứng minh cho độ an toàn của nợ công, người đứng đầu Bộ Tài chính nhấn mạnh rằng: bộ đã sử dụng phần mềm máy tính đặc biệt để chạy chương trình vay – trả nợ, trong đó tính cả khoản vay để đầu tư vào dự án cảng hàng không quốc tế Long Thành (nếu được Quốc hội đồng ý chủ trương đầu tư) thì đến năm 2020, tỷ lệ trả nợ công hàng năm của nước ta chỉ chiếm 18-20% tổng thu NSNN.

Chưa có những con số cụ thể cho thấy tỷ lệ trả nợ này giảm đi ở chỗ nào. Trong khi thống kê trước đó của Ủy ban Tài chính – Ngân sách (tháng 10-2014) đã cho thấy, từ năm 2013 đến nay nghĩa vụ trả nợ tăng từ 22,3% thu ngân sách (2013) lên đến mức dự kiến 26,2% (2014) và dự báo 31% (2015). Mặt khác, Ủy ban Tài chính – Ngân sách đã sớm chỉ ra rằng, ước tính năm 2015, Chính phủ phải vay đảo nợ khoảng 130.000 tỉ đồng, sát với thực tế được Bộ trưởng Dũng công bố là 135.000 tỉ đồng (trong điều kiện phát hành TPCP rất khó khăn), thì lấy cơ sở nào để tỷ lệ trả nợ/thu ngân sách có điều kiện giảm?

Theo Lan Nhi/TBKTSG